Panik atak, çoğu zaman hiçbir uyarı vermeden, dakikalar içinde zirveye ulaşan yoğun bir korku ve dehşet dalgasıdır. Kalp çarpıntısı, nefes darlığı, göğüs sıkışması o kadar şiddetlidir ki panik atak yaşayan kişilerin önemli bir kısmı ilk atakta kalp krizi geçirdiğini düşünerek acil servise başvurur. Yıllar içinde bana ulaşan danışanların en sık kurduğu iki cümle şudur: "Öleceğimi sandım" ve "Deliriyorum, aklımı kaybediyorum sandım." Öncelikle şunu söyleyerek başlayayım: Panik atak hayati tehlike oluşturmaz ve doğru yöntemle tedavi edilebilir bir psikolojik sorundur.

Panik atağın belirtileri nelerdir?

Panik atak sırasında beden, gerçek bir tehlike karşısındaymış gibi alarm durumuna geçer. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Kalp çarpıntısı, kalbin yerinden çıkacakmış gibi hızlı atması
• Nefes darlığı, boğuluyormuş hissi
• Göğüste sıkışma ya da ağrı
• Terleme, titreme, sıcak basması veya üşüme
• Baş dönmesi, dengesizlik, bayılacakmış hissi
• Ellerde ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma
• Kendine ya da çevreye yabancılaşma hissi (derealizasyon/depersonalizasyon)
• Kontrolü kaybetme, çıldırma ya da ölüm korkusu

Bu belirtiler genellikle 10 dakika içinde zirveye ulaşır ve çoğunlukla yarım saat içinde kendiliğinden yatışır. Ancak atağın kendisinden çok, "ya tekrar olursa?" korkusu kişinin hayatını daraltmaya başlar: Kişi kalabalıklardan, trafikten, asansörden, yalnız kalmaktan kaçınır hale gelebilir. Panik bozukluk dediğimiz tablo işte bu kaçınma döngüsüyle yerleşir. Panik ataklar çoğu zaman kaygı (anksiyete) bozukluklarıyla iç içe seyreder.

Panik atak mı, kalp krizi mi?

Bu, danışanlarımdan en sık duyduğum sorulardan biridir. Belirtiler gerçekten de benzeşebilir; bu nedenle ilk yaşanan şiddetli atakta tıbbi değerlendirme yaptırmak ve kalp sağlığını kontrol ettirmek her zaman doğru adımdır. Tetkikler temiz çıktığı halde belirtiler tekrarlıyorsa, sorun büyük olasılıkla bedende değil, beynin alarm sistemindedir — ve bu noktada doğru adres psikoterapidir. Unutmayın: Tetkikleriniz temiz olduğu halde acil servise tekrar tekrar gitmek, panik bozukluğun en tipik seyirlerinden biridir.

Panik atak neden olur?

Çeyrek asrı aşan klinik deneyimimde gördüğüm en temel gerçek şudur: Panik atak durduk yere ortaya çıkmaz. Beynimiz, geçmişte yaşanmış ve zihnimizde işlenmeden kalmış travmatik deneyimlerin — bir başka deyişle olumsuz hayat deneyimlerinin — ve birikmiş stres yüklerinin etkisiyle, aslında tehlikesiz olan durumlarda alarm sistemini yanlışlıkla çalıştırır.

Burada çok önemli bir noktayı vurgulamak isterim: Travma deyince insanlar genelde büyük olayları anlar — kazalar, kayıplar, afetler. Halbuki küçük küçük olumsuz hayat deneyimleri de travmatik etki oluşturur. Psikoterapide bunu "büyük T" ve "küçük t" travmalar olarak adlandırıyoruz. Klinik pratiğimde en sık karşılaştığım danışan grubu, küçük t'lerden muzdarip olanlardır: Göze çarpmayan, ancak dikkatli bir değerlendirme sonucunda ortaya çıkan küçüklü büyüklü travmatik deneyimler. Küçük gibi görünürler; ancak psikolojik belirti yaratma güçleri çok fazladır. Bu nedenle "benim hayatımda büyük bir travma yok, neden panik atak yaşıyorum?" diye düşünüyorsanız, cevap çoğu zaman bu irili ufaklı olumsuz hayat deneyimlerinin birikiminde saklıdır. Yalnızca atağı bastırmaya çalışmak değil, atağı üreten bu kaynağa inmek gerekir.

EMDR panik atak tedavisinde nasıl çalışır?

EMDR, beynimizin doğal iyileştirme kapasitesini harekete geçiren, etkinliği uluslararası araştırmalarla desteklenmiş bir psikoterapi yöntemidir. Panik atak tedavisinde EMDR ile, atakları besleyen küçüklü büyüklü olumsuz hayat deneyimleri ve işlenmemiş anılar hedeflenir; bu anıların üzerindeki duygusal yük, çift yönlü uyarım tekniğiyle işlenerek etkisizleştirilir. Kaynak işlendiğinde beynin yanlış alarmı da devreden çıkar: Danışan yalnızca ataklardan değil, "atak gelecek" korkusundan da özgürleşir. Klinik uygulamalarımda EMDR'ı Psikodinamik/Psikanalitik ve Bilişsel-Davranışçı yaklaşımlarla bütüncül biçimde kullanıyorum; ilaç tedavisinden farklı olarak hedef, belirtiyi geçici olarak bastırmak değil kalıcı çözümdür.

Sıkça sorulan sorular

Panik atak tedavisi ne kadar sürer?
Süre; atakların sıklığına, ne kadar süredir yaşandığına ve altta yatan yaşantılara göre değişir. EMDR, doğru uygulandığında pek çok danışanda görece kısa sürede belirgin rahatlama sağlayan bir yöntemdir.

Panik atak ilaçsız tedavi edilebilir mi?
Evet. EMDR ve psikoterapi, panik bozuklukta ilaçsız ve kalıcı sonuç hedefleyen bilimsel temelli bir seçenektir. İlaç kullanan danışanlarla da hekimleriyle iş birliği içinde çalışılır.

Panik atak kendiliğinden geçer mi?
Tek bir atak yaşayıp bir daha yaşamayan kişiler vardır; ancak ataklar tekrarlıyor ve kaçınma davranışları başladıysa, sorun kendiliğinden değil, kaynağı çalışıldığında çözülür.

Son söz

Panik atak, yaşayan kişi için ne kadar korkutucu olursa olsun, tedavisi mümkün bir sorundur. Tecrübeli bir terapistle, İstanbul'daki merkezimde yüz yüze ya da online olarak, panik atağınızın kaynağını birlikte bulup kalıcı biçimde çözebiliriz. Sorularınız için iletişim sayfamdan bana ulaşabilirsiniz.

— Klinik Psikolog Dr. Ercüment Doğan, Ph.D.