EMDR terapisine başlamayı düşünen danışanlarımın ilk sorduğu soru neredeyse hep aynıdır: "Kaç seans sürer?" Bu soruyu anlıyorum; insan bir yola çıkmadan önce ne kadar yürüyeceğini bilmek ister. Dürüst cevap şudur: Herkes için geçerli tek bir sayı yoktur — ama süreyi belirleyen etkenler bellidir ve bunları bilmek, beklentinizi gerçekçi biçimde kurmanızı sağlar. Bu yazıda EMDR'ın nasıl ilerlediğini, genel olarak kaç seans gerektiğini, hangi durumlarda daha kısa ya da uzun sürdüğünü ve bir seansın nasıl geçtiğini anlatacağım.

Kısa Cevap: Genel Olarak Kaç Seans?

Amerikan Psikoloji Derneği'nin (APA) travma sonrası stres bozukluğu tedavi kılavuzuna göre EMDR tipik olarak haftada bir ya da iki kez, toplam 6–12 seans civarında uygulanır. Bu, tek bir belirgin travmatik olayla ilişkili tablolar için iyi bir ortalamadır; bazı danışanlarda daha az seansta belirgin rahatlama görülürken, uzun süreli ve birden fazla olumsuz hayat deneyiminin birikmesiyle oluşan tablolarda süreç daha uzun olabilir. Klinik deneyimimde de resim budur: Tek bir olayın izini taşıyan danışanlarda ilk birkaç seanstan itibaren belirgin değişim gözlenebilirken, karmaşık ve çok katmanlı öykülerde seans sayısı doğal olarak artar.

EMDR'ın 8 Aşaması: Seanslar Neden Sadece "Anı İşlemek"ten İbaret Değil?

EMDR, Francine Shapiro tarafından geliştirilen sekiz aşamalı yapılandırılmış bir protokoldür. Seans sayısını anlamanın yolu, bu aşamaları bilmekten geçer:

• 1. Öykü alma ve tedavi planı: Danışanın öyküsü alınır, çalışılacak anılar ve hedefler belirlenir.
• 2. Hazırlık: Danışan yöntem hakkında bilgilendirilir; duygu düzenleme ve güvenli yer gibi kaynaklar oluşturulur.
• 3. Değerlendirme: Hedef anı, ona eşlik eden olumsuz inanç, duygu ve beden duyumu belirlenir; rahatsızlık düzeyi ölçülür.
• 4. Duyarsızlaştırma: Anı, çift yönlü uyarım (göz hareketleri, ses ya da dokunsal uyarım) eşliğinde işlenir.
• 5. Yerleştirme: Olumlu inanç güçlendirilir.
• 6. Beden taraması: Bedende kalan gerilim kontrol edilir ve işlenir.
• 7. Kapanış: Seans güvenli biçimde sonlandırılır.
• 8. Yeniden değerlendirme: Bir sonraki seansta kazanımlar gözden geçirilir, gerekirse çalışma sürdürülür.

İlk iki aşama çoğunlukla bir ya da birkaç seans alır ve yalnızca "hazırlık" gibi görünse de sürecin güvenliği için vazgeçilmezdir. Asıl anı işleme çalışması 3–8. aşamalarda gerçekleşir ve her hedef anı için tekrarlanır. Dolayısıyla "kaç seans?" sorusunun cevabı büyük ölçüde "kaç hedef anı var ve bunlar ne kadar iç içe?" sorusuna bağlıdır.

Süreyi Belirleyen 5 Etken

• 1. Sorunun tek bir olaya mı, birikmiş yaşantılara mı bağlı olduğu: Tek bir kaza, kayıp ya da olay mı; yoksa yıllara yayılmış, birbirine bağlı olumsuz deneyimler mi? Tek olay tablolarında süreç genellikle daha kısadır.
• 2. Küçük t travmaların birikimi: Danışanlarımın önemli bir bölümü "büyük" bir travma tarif etmez; ancak göze çarpmayan, küçük ama belirti üretme gücü yüksek deneyimlerin (küçük t travmalar) birikimiyle gelir. Bu birikim, işlenmesi gereken anı sayısını artırır.
• 3. Eşlik eden sorunlar ve geçmiş deneyim: Kaygı, depresyon, bağımlılık gibi eşlik eden tablolar ya da önceki terapi deneyimleri süreyi etkiler.
• 4. Danışanın hazır oluşu ve kaynakları: Duyguları fark etme ve düzenleme kapasitesi güçlü olan danışanlarda işleme daha hızlı ilerler; bazı danışanlarda hazırlık aşamasına daha fazla zaman ayırmak gerekir — ve bu, kısayol değil, güvenli yol demektir.
• 5. Seans sıklığı — EMDR'ın avantajı: Burada EMDR Psikoterapisi'nin diğer terapi ekollerinde bulunmayan önemli bir avantajı devreye girer: Seans yoğunluğu artırıldığında sonuca o oranda erken ulaşılır. Haftada iki ya da daha sık seans alan danışanlar belirgin biçimde daha hızlı yol alır; haftada bir seans da pek çok danışan için yeterli bir tempodur. Hızlı ilerlemek isteyen ve programı elveren danışanlar için yoğunlaştırılmış bir çalışma mümkündür.

Gerçekçi Beklenti İçin Üç Örnek Senaryo

Somutlaştırmak için klinik pratikte sık karşılaştığım üç tabloyu — kişisel ayrıntılardan arındırarak — paylaşayım. Bunlar vaat değil, beklentiyi gerçekçi kurmaya yardımcı örneklerdir:

• Tek olay: Bir trafik kazasının ardından araba kullanamaz hale gelen bir danışan. Tek ve net bir hedef anı vardır; hazırlık sonrası birkaç işleme seansında kazaya dair rahatsızlık belirgin biçimde azalabilir, direksiyona geri dönüş genellikle kısa sürede gerçekleşir.
• Birikmiş küçük t travmalar: Yıllardır süren kaygı ve özgüven sorunuyla gelen, "büyük bir travmam yok" diyen bir danışan. Değerlendirmede çocukluktan bugüne uzanan, tek tek küçük ama birbirine bağlı olumsuz deneyimler ortaya çıkar. Burada hedef anı sayısı fazladır; süreç aylara yayılabilir, ancak her işlenen anı bir sonrakini kolaylaştırır ve değişim kademeli biçimde hayata yansır.
• Çocuk ve ergen: Okul kaygısı ya da bir korku nedeniyle getirilen bir çocuk ya da ergen. Yaşa uygun protokolle ve ailenin sürece katılımıyla çalışılır; çocuklarda işleme çoğu zaman yetişkinlere göre daha hızlı ilerler, ancak hazırlık ve güven aşamasına özen gösterilir.

Görüldüğü gibi aynı yöntem, farklı öykülerde farklı sürelerle sonuç verir. Bu nedenle baştan kesin bir seans sayısı vermem mümkün değildir; ilk değerlendirmede yaklaşık bir çerçeve çizer, süreçte ortaya çıkan yeni bilgilerle bu çerçeveyi birlikte güncelleriz.

Bir EMDR Seansı Nasıl Geçer?

Merkezimde seanslar 45 dakika sürer. Bir işleme seansında önce o gün çalışacağımız anıyı ve ona bağlı olumsuz inancı netleştiririz; ardından çift yönlü uyarım setleri eşliğinde anıya odaklanırsınız ve her setin sonunda zihninizden geçeni kısaca paylaşırsınız. Hiçbir şeyi "doğru yapmak" zorunda değilsiniz; beyin, işleme sürecini büyük ölçüde kendisi yürütür. Seansın sonunda rahatsızlık düzeyindeki değişimi birlikte değerlendirir, sizi güvenli ve sakin bir noktada bırakarak seansı kapatırız. Seanslar arasında bazı danışanlar rüyalarında ya da duygularında hareketlenme fark edebilir; bu, işlemenin sürdüğünün işaretidir ve bir sonraki seansta ele alınır. Seanslar arasında özel bir "ödev" yapmanız gerekmez; yalnızca fark ettiğiniz değişimleri, rüyaları ya da tetiklenmeleri kısaca not etmeniz bir sonraki seansta işimizi kolaylaştırır.

Etkiyi Ne Zaman Hissedersiniz?

Pek çok danışan, çalışılan anıya dair rahatsızlığın aynı seans içinde azaldığını fark eder; bazıları ise değişimi günlük hayatında — eskiden gerginlik yaratan bir durumda artık sakin kaldığını görünce — fark eder. Her iki seyir de olağandır. Önemli olan, ilerlemeyi birlikte düzenli biçimde değerlendirmemiz ve gerekirse planı gözden geçirmemizdir. Klinik uygulamalarımda EMDR'ı Psikodinamik/Psikanalitik ve Bilişsel-Davranışçı yaklaşımlarla bütüncül biçimde kullanıyorum; bu sayede yöntemi danışanın ihtiyacına göre uyarlayabiliyorum.

EMDR Kimler İçin Uygundur, Kimler İçin Dikkat Gerektirir?

EMDR; Dünya Sağlık Örgütü'nün (2013) stresle ilişkili durumlara yönelik rehberinde travma sonrası stres bozukluğu için önerilen yöntemlerden biridir ve kaygı, panik, fobiler, yas, özgüven sorunları gibi pek çok alanda da uygulanmaktadır. Bununla birlikte, ciddi dissosiyatif bozukluklar, aktif psikoz ya da yoğun kriz dönemleri gibi durumlarda uygulama özel bir değerlendirme ve hazırlık gerektirir. Bu nedenle EMDR'ın yetkin ve deneyimli bir Psikoterapist tarafından, danışanın durumuna göre planlanarak uygulanması esastır.

Sıkça Sorulan Sorular

EMDR tek seansta etki eder mi? Tek bir seansta belirgin rahatlama yaşayan danışanlar vardır; ancak kalıcı sonuç için çoğunlukla birden fazla işleme seansı ve yeniden değerlendirme gerekir.

EMDR seansları arasında ne kadar ara olmalı? Çoğunlukla haftada bir ya da iki seans planlanır; ancak EMDR'da seanslar daha sık da yapılabilir — yoğunluk arttıkça sonuca o oranda erken ulaşılır. Bu, diğer ekollerde pek bulunmayan bir esnekliktir; hızlı yol almak isteyen danışanlar haftada daha fazla seans alabilir.

EMDR sırasında travmayı ayrıntılı anlatmak zorunda mıyım? Hayır. EMDR'da anının her ayrıntısını anlatmanız gerekmez; anıya zihinsel olarak odaklanmanız yeterlidir. Bu, pek çok danışan için yöntemi konuşma terapilerine göre daha az zorlayıcı kılar.

Online EMDR mümkün mü? Evet; uygun koşullar sağlandığında EMDR online ortamda da uygulanabilmektedir. Merkezime gelemeyen danışanlarımla bu şekilde çalışıyorum.

Son Söz

"Kaç seans?" sorusuna baştan kesin bir sayı vermek mümkün değildir — ve açık konuşmak gerekirse, size net bir seans sayısı vaat eden bir terapiste ihtiyatla yaklaşmanızı öneririm. Çünkü süreçte pek çok yeni bilgi ortaya çıkabilir, işlenmesi gereken yeni anılar belirebilir ve süre uzayabilir. Benim yapabileceğim, ilk görüşmede size dürüst ve yaklaşık bir çerçeve çizmek; süreç ilerledikçe bu çerçeveyi birlikte güncellemektir. Nişantaşı-Teşvikiye'deki merkezimde ya da online olarak, bu yolu birlikte yürüyebiliriz.

Kaynaklar

1. American Psychological Association (2017). Clinical Practice Guideline for the Treatment of PTSD — EMDR Therapy. apa.org
2. World Health Organization (2013). Guidelines for the management of conditions specifically related to stress. who.int
3. Shapiro, F. (2018). Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) Therapy: Basic Principles, Protocols, and Procedures (3rd ed.). Guilford Press.
4. EMDR International Association. About EMDR Therapy. emdria.org
5. NHS. Treatment – Post-traumatic stress disorder (PTSD). nhs.uk